HABER AKIŞI

Tek Parti zamanında yasak olan sadece Arapça ezan değildi; hem Müslümanlar, hem de diğer dinlerin mensupları çok sıkı takip altındaydı!

 Tarih: 15-11-2018 00:32:31
Murat Bardakçı

CHP’nin Ardahan Milletvekili Öztürk Yılmaz ezanın Türkçe okunmasını isteyince kıyamet koptu. Yılmaz disiplin kuruluna sevkedilmesi üzerine lideri Kemal Kılıçdaroğlu’na demediğini bırakmadı, karşılıklı suçlamalar ile cevaplar birbirini takip etti, derken milleti yıllarca ikrah ettiren ve bundan 68 sene önce tarihe karışmış olan “Türkçe ezan” derdi de böylece durup dururken yeniden gündeme geldi…

Bugün burada ezanın Arapça okunmasının yasak olduğu senelerden kalma bazı belgelere yer veriyorum… Ankara’da, Cumhurbaşkanlığı Arşivi’nde bulunan bu belgeler, ilk defa burada yayınlanıyorlar…

Yine burada devletin 1930’lu ve 40’lı senelerde uyguladığı dinî alandaki yasakların Arapça ezan okuma ve kamet getirme ile sınırlı kalmadığını, izinsiz dinî eğitimin şiddetli şekilde takip edildiğini, Alevî vatandaşların âyin yapmalarının da suç sayıldığını, hattâ diğer dinlerin mensuplarının bile bazı yasaklamalarla karşı karşıya bulunduklarını gösteren daha başka belgeler de yeralıyor…

Devletin o senelerdeki din politikasının temeli sadece Müslümanlar’ı değil, Türkiye’de mevcut diğer dinleri de kontrol altında tutmaya dayanıyordu! Meselâ, Türk vatandaşı olan Yahudiler’in de izinsiz dinî eğitim vermeleri yasaklanmış ve çocuklarına İbranice okutan Yahudi vatandaşlar mahkemeye sevkedilmişler, hattâ bu ailelerin evde Fransızca öğretmeleri bile suç olarak görülmüştü! Kontroller ve yasaklamalar bu kadarla da sınırlı kalmamış, Türkiye’de yaşayan ama Türk vatandaşı olmayan papazlar bile takip edilmiş, meselâ Edirne’deki İtalyan Konsolosluğu’nda görevli bir papaz ile din dersi verdiği çocukların gizlice fotoğrafları çekilmiş ve İçişleri Bakanlığı bütün bu takibatın neticesinden Cumhurbaşkanlığı’nı da haberdar etmişti!

MUM YAKMAK BİLE YASAKTI!

Cumhurbaşkanlığı Arşivi’nde mevcut böyle dosyalar dolusu belgenin yanısıra Cumhurbaşkanlığı’na her ay sunulmuş “dirlik ve düzenlik raporları” da bulunuyor ve illere göre ayrı ayrı düzenlenen bu raporlarda yeralan hadiselerin ekseriyetini “Arapça ezan”, “Arapça kamet”, “çocuklara Kur’an okumayı öğretmek”, “âyin yapmak” gibi “suçlar” teşkil ediyor. Hattâ, halkın evliya türbesi kabul ettiği mekânlara mum dikmesi bile suç olarak görülüyor ve mum yakarken yakalananlar da adliyeye sevkediliyorlar!

Bu belgeleri yayınlarken, daha önce de temas ettiğim bir hususa tekrar dikkat çekmem gerekiyor:

Belgelere konu olan hadiselerin, yani senelerce devam etmiş olan yasakların, takiplerin, tutuklamaların ve mahkeme safahatının hiç de hoş hatıralar olmadığını söylememe zaten gerek yoktur ve bütün bunlar tarihimizin bir döneminin gerçekleridir!

Bugün bize düşen o devirlerde olup bitten herşeyi tarafsız ve doğru şekilde öğrenmek ama bunu yaparken tarihî meseleleri artık hayatta olmayan kişilerle hesaplaşma ve kurumlarla da didişme vasıtası olarak kullanmamaktır! Gerçi bir zamanlar devletin böyle ceberut davranışları yüzünden daha birçok alanda sıkıntılar yaşanmış, üzüntüler ve hattâ büyük azaplar da çekilmiştir ama olan olmuş, biten bitmiştir; şimdi o günler ile hesaplaşmaya kalkışmak hiddeti ve kamplaşmayı arttırmaktan başka bir işe yaramaz!

Üstelik ezanı Türkçeleştirip Arapça okunmasını yasaklayan ve bu yasağı senelerce en şiddetli şekilde uygulayıp takip etmiş olan partinin lideri bugün şartlar ve mecburiyetler karşısında “Arapça ezan dinimizin bir değeridir. …Dünyanın her yerinde de ezan Arapça okunur ve ezana saygı gösterilir” demek mecburiyetinde kaldıktan sonra hesaplaşmaya artık hiç lüzum yoktur!

 


İçişleri Bakanlığı’ndan Cumhurbaşkanlığı’na 1 Aralık 1938’de gönderilen ve Amasya’da Arapça tekbir getirilmesi ile ilgili yazı.

 

 


Arapça tekbir konusunda bir başka yazı: İçişleri Bakanlığı’ndan 1 Aralık 1938’de Cumhurbaşkanlığı’na gönderilmiş.

 

 


Sadece Müslümanlar’a değil, Yahudi vatandaşlara da getirilen dinî yasaklardan bir örnek: İçişleri Bakanlığı, 1 Aralık 1939’da Cumhurbaşkanlığı’nı İzmir’de bir Yahudi ailenin çocuklara Yahudice, Türkçe ve Fransızca okuturken yakalandıklarını bildiriyor.

 

 


İçişleri Bakanlığı’ndan Cumhurbaşkanlığı’na 7 Ekim 1940’ta gönderilen ve Arapça ezan okuyan, Kur’an öğreten ve gizlice Arapça harfleri tedris ederken yakalananlarla ilgili yazı.

 

 


İçişleri Bakanlığı’ndan Cumhurbaşkanlığı’na 15 Kasım 1940’ta gönderilen yazı: Bir Yahudi çocuklara gizlice dinî eğitim yaparken, Müslüman kadın mum yakarken, yine bazı Müslümanlar da çocuklara Arap harflerini öğretirken yakalanmışlar!

 

 


İçişleri Bakanlığı’ndan Cumhurbaşkanlığı’na 8 Temmuz 1940’ta gönderilen yazıda gizlice Alevî âyini yapanların ve Arap harfleri ile ders verenlerin yakalandıkları haber veriliyor..

 

 


İçişleri Bakanlığı, 10 Haziran 1940’da Mişon Saydım adındaki Yahudi vatandaşın çocuklara İbranice ders verirken, bazı Müslüman vatandaşların da Arap harflerini öğretirken yakalanmaları hakkında Cumhurbaşkanlığı’nı haberdar ediyor.

 

 


Bir diğer “suçüstü” belgesi: İçişleri Bakanlığı, 16 Ocak 1933’te Cumhurbaşkanlığı’na Elifba ile Amme cüzlerini öğreten bir hocanın mahkemeye sevkedildiğini bildiriyor.

 

 


İçişleri Bakanlığı’ndan Cumhurbaşkanlığı’na 13 Şubat 1933’te gönderilen yazıda Alevî âyini yaparken yakalanan vatandaşlar hakkında bilgi veriliyor.

 

 


İçişleri Bakanlığı’ndan Cumhurbaşkanlığı’na 8 Nisan 1939’da gönderilen bu yazı devletin dinî eğitim konusunda sadece Türk vatandaşlarını değil, Türkiye’de yaşayan yabancıları da takip ettiğini gösteriyor.

 

 


İçişleri Bakanlığı’ndan Cumhurbaşkanlığı’na 11 Nisan 1939’da gönderilen gericilik raporunun bir sayfası (Cumhurbaşkanlığı Arşivi, İsmet İnönü Arşivi, Yer No: 2/6-29, Fihrist No: 3384-47).

 

 

  Bu yazı 180 defa okunmuştur.
  YORUMLAR YORUM YAP | 0 Yorum
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
  • BUGÜN ÇOK OKUNANLAR
  • BU HAFTA ÇOK OKUNANLAR
  • BU AY ÇOK OKUNANLAR

Sitemizdeki Haberleri Beğeniyormusunuz?


HABER ARŞİVİ
NAMAZ VAKİTLERİ
resmi ilanlar
GÜNLÜK BURÇ
HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Medipol Başakşehir 10 6 1 3 14 4 21 +10
2 Kasımpaşa 10 6 3 1 23 16 19 +7
3 Galatasaray 10 6 3 1 17 12 19 +5
4 Beşiktaş 10 5 2 3 19 13 18 +6
5 Antalyaspor 10 5 3 2 13 15 17 -2
6 MKE Ankaragücü 10 5 4 1 12 10 16 +2
7 Trabzonspor 10 4 3 3 18 12 15 +6
8 Yeni Malatyaspor 10 4 3 3 13 10 15 +3
9 Göztepe 10 5 5 0 12 12 15 0
10 Atiker Konyaspor 10 3 3 4 15 14 13 +1
11 Bursaspor 10 2 2 6 8 8 12 0
12 Kayserispor 10 3 4 3 9 11 12 -2
13 Alanyaspor 10 4 6 0 6 15 12 -9
14 Sivasspor 10 2 4 4 12 17 10 -5
15 Fenerbahçe 10 2 5 3 7 13 9 -6
16 Çaykur Rizespor 10 1 4 5 12 15 8 -3
17 Akhisarspor 10 2 6 2 10 18 8 -8
18 BB Erzurumspor 10 1 5 4 7 12 7 -5
Takım O G M B A Y P AV
1 Gençlerbirliği 5 4 0 1 10 1 13
2 Ümraniyespor 5 4 1 0 9 4 12
3 Denizlispor 5 3 1 1 10 2 10
4 Boluspor 5 2 1 2 5 3 8
5 Hatayspor 5 2 1 2 5 3 8
6 Eskişehirspor 5 2 1 2 5 5 8
7 Adana Demirspor 5 2 2 1 9 4 7
8 Altınordu 5 2 2 1 8 4 7
9 Adanaspor 5 2 2 1 8 6 7
10 Giresunspor 5 2 2 1 5 3 7
11 İstanbulspor 5 2 2 1 9 13 7
12 Afjet Afyonspor 5 1 2 2 8 7 5
13 Gazişehir Gaziantep FK 5 1 2 2 4 5 5
14 Altay 5 1 3 1 4 7 4
15 Balıkesirspor Baltok 4 1 2 1 2 5 4
16 Elazığspor 5 1 4 0 6 10 3
17 Osmanlıspor FK 5 1 4 0 1 5 3
18 Kardemir Karabükspor 5 0 4 1 1 11 1
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa BBSK 5 5 0 0 12 2 15
2 Tuzlaspor 5 4 0 1 11 1 13
3 Tarsus İdman Yurdu 5 3 0 2 14 9 11
4 Pendikspor 5 3 0 2 11 6 11
5 Şanlıurfaspor 5 3 0 2 6 3 11
6 Sivas Belediyespor 5 3 1 1 9 4 10
7 Fatih Karagümrük 5 3 1 1 7 2 10
8 Menemen Belediyespor 5 3 1 1 12 9 10
9 Zonguldak Kömürspor 5 2 1 2 5 3 8
10 Etimesgut Belediyespor 5 2 1 2 5 5 8
11 Kahramanmaraşspor 5 2 2 1 4 5 7
12 Bugsaş Spor 5 2 2 1 6 8 7
13 Kırklarelispor 5 1 1 3 6 5 6
14 Bandırmaspor 5 1 2 2 3 5 5
15 Darıca Gençlerbirliği 5 1 2 2 3 5 5
16 Konya Anadolu Selçukspor 5 1 2 2 7 10 5
17 Tokatspor 5 1 3 1 2 5 4
18 Fethiyespor 5 0 2 3 3 8 3
Takım O G M B A Y P AV
1 Hekimoğlu Trabzon 5 4 0 1 7 2 13
2 Şile Yıldızspor 5 4 1 0 13 4 12
3 Silivrispor 5 4 1 0 9 1 12
4 Nazilli Belediyespor 4 3 0 1 6 2 10
5 Karaköprü Belediyespor 5 3 2 0 11 8 9
6 Nevşehir Belediyespor 4 2 0 2 13 7 8
7 Artvin Hopaspor 4 2 0 2 6 1 8
8 Tire 1922 4 2 0 2 5 1 8
9 Ergene Velimeşe 5 2 1 2 5 4 8
10 Yomraspor 5 2 1 2 3 2 8
11 Erzin Belediyespor 5 2 2 1 7 4 7
12 Kozan Belediyespor 4 2 1 1 5 3 7
13 Gebzespor 5 1 1 3 5 3 6
14 Batman Petrolspor 5 1 1 3 6 7 6
15 Büyükçekmece Tepecikspor 5 1 3 1 5 7 4
16 Erbaaspor 5 0 3 2 2 5 2
17 Körfez Spor Kulübü 5 0 4 1 3 12 1
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 02/11/2018 Galatasaray vs Fenerbahçe
 03/11/2018 Kasımpaşa vs Antalyaspor
 03/11/2018 Akhisarspor vs BB Erzurumspor
 03/11/2018 Medipol Başakşehir vs Beşiktaş
 04/11/2018 MKE Ankaragücü vs Kayserispor
 04/11/2018 Alanyaspor vs Yeni Malatyaspor
 04/11/2018 Trabzonspor vs Bursaspor
 05/11/2018 Göztepe vs Çaykur Rizespor
 05/11/2018 Sivasspor vs Atiker Konyaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 02/11/2018 Altınordu vs Elazığspor
 03/11/2018 Denizlispor vs Adanaspor
 03/11/2018 Gazişehir Gaziantep FK vs Altay
 04/11/2018 Hatayspor vs Ümraniyespor
 04/11/2018 Kardemir Karabükspor vs Boluspor
 04/11/2018 Adana Demirspor vs Afjet Afyonspor
 04/11/2018 Eskişehirspor vs Osmanlıspor FK
 05/11/2018 Gençlerbirliği vs Giresunspor
 05/11/2018 İstanbulspor vs Balıkesirspor Baltok
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 04/11/2018 Kahramanmaraşspor vs Sivas Belediyespor
 04/11/2018 Darıca Gençlerbirliği vs Manisa BBSK
 04/11/2018 Fatih Karagümrük vs Pendikspor
 04/11/2018 Fethiyespor vs Zonguldak Kömürspor
 04/11/2018 Konya Anadolu Selçukspor vs Bandırmaspor
 04/11/2018 Menemen Belediyespor vs Bugsaş Spor
 04/11/2018 Tarsus İdman Yurdu vs Şanlıurfaspor
 04/11/2018 Tokatspor vs Etimesgut Belediyespor
 04/11/2018 Tuzlaspor vs Kırklarelispor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 04/11/2018 Artvin Hopaspor vs Erbaaspor
 04/11/2018 Erzin Belediyespor vs Batman Petrolspor
 04/11/2018 Büyükçekmece Tepecikspor vs Yomraspor
 04/11/2018 Kozan Belediyespor vs Ergene Velimeşe
 04/11/2018 Körfez Spor Kulübü vs Hekimoğlu Trabzon
 04/11/2018 Nazilli Belediyespor vs Şile Yıldızspor
 04/11/2018 Nevşehir Belediyespor vs Silivrispor
 04/11/2018 Tire 1922 vs Gebzespor
Yukarı